ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਖਰੀਦਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਚਿਤਾਵਨੀ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਸੁਣਾਇਆ ਇਤਿਹਾਸਕ ਫ਼ੈਸਲਾ

ਕੇਂਦਰੀ ਬਿਊਰੋ

                       ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਅੰਦਰ ਟੈਕਸ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਖਰਚਿਆਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੇ ਮੰਤਵ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦੀ ਰਜਿਸਟਰੀ ਕਰਵਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਹੁਣ ਇਸ ਆਮ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਇਸ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਅਤਿ ਅਹਿਮ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਂਦਿਆਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਜਾਇਦਾਦ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਖਰੀਦ ਲਈ ਪਤਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਕਮਾਈ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਸਮੁੱਚੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟਿੱਪਣੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਔਰਤਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਕੋਈ ਸੁਤੰਤਰ ਸਰੋਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਉਹ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ‘ਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਬਚਤ ਅਤੇ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਘਰ, ਜ਼ਮੀਨ, ਸੋਨਾ ਜਾਂ ਗੱਡੀ ਵਰਗੀ ਜਾਇਦਾਦ ਖਰੀਦਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸਬੂਤ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ ਇੱਕ ਸੌ ਚੌਦਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਾਵਧਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜੇਕਰ ਪਤਨੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਸਰੋਤ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਦਰਜ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਪਤੀ ਦੀ ਆਮਦਨ ਤੋਂ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਅਜਿਹੀ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਾਇਦਾਦ ਸਮੁੱਚੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਉਸ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਵੇਚਣ, ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਦੇਣ ਦਾ ਕੋਈ ਇਕੱਲਾ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਇਹ ਸਖ਼ਤ ਪਾਬੰਦੀ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਗੂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰਾ ਮਾਮਲਾ ਉਦੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਸੌਰਭ ਗੁਪਤਾ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਪੀੜਤ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕਰਦਿਆਂ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਇੱਕ ਕੀਮਤੀ ਜਾਇਦਾਦ ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਦਰਜ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਉਹ ਜਾਇਦਾਦ ਕਿਸੇ ਤੀਜੇ ਬਾਹਰੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਸੁਣਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਮਾਂ ਕੋਲ ਆਮਦਨ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਸਰੋਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਹਿ-ਮਾਲਕ ਸੀ, ਨਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਇਕੱਲੀ ਮਾਲਕ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਤੀ ਦੇ ਜੀਵਿਤ ਰਹਿਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਸਿੱਧਾ ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰ ਐਕਟ ਉੱਨੀ ਸੌ ਛੱਪੰਜਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੱਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਸ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਘਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਬਣਦਾ ਹਿੱਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵਸੀਅਤ ਨਹੀਂ ਬਣਾਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਤਾਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਪੂਰੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਜਾਂ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਜਾਇਦਾਦ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਾਰਸ ਵੀ ਉਸ ਜਾਇਦਾਦ ‘ਤੇ ਆਪਣਾ ਹੱਕ ਜਤਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਖਰੀਦਣ ਨਾਲ ਰਜਿਸਟਰੀ ਦੌਰਾਨ ਸਟੈਂਪ ਡਿਊਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੋਂ ਦੋ ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਛੋਟ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਪੱਕੀ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਕਿ ਉਹ ਜਾਇਦਾਦ ਸਿਰਫ਼ ਪਤਨੀ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਹੀ ਰਹੇਗੀ, ਇਸ ਲਈ ਜਾਇਦਾਦ ਖਰੀਦਣ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਹੋਰ ਤਾਜ਼ਾ ਖਬਰਾਂ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ। ਖੁੱਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ  ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੋਹਾਲੀ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਬ ਧਮਾਕਿਆਂ ਦੀ ਮਿਲੀ ਵੱਡੀ ਧਮਕੀ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਹਾਈ ਅਲਰਟ ‘ਤੇ